Kasas suresi

Kasas suresi, 68. ayet

Kasas suresi, 68. ayet. وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ وَيَخْتَارُ مَا كَانَ لَهُمُ ٱلْخِيَرَةُ سُبْحَٰنَ ٱللَّهِ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ

verabbüke yaḫlüḳu mâ yeşâü veyaḫtâr. mâ kâne lehümü-lḫiyerah. sübḥâne-llâhi vete`âlâ `ammâ yüşrikûn.

Diyanet İşleri

Rabbin, dilediğini yaratır ve seçer. Onların ise seçim hakkı yoktur. Allah, onların ortak koştuklarından uzaktır ve yücedir.

26 meali daha karşılaştır →

Mishary Rashid Alafasy murattal — ölçülü tempo 1

Sureyi kesintisiz dinle, okunan kelime işaretlensin

Okuma günlüğüne ekle

Bağlam2

Kasas 65–71 · surenin 68. ayeti / 88

Konu Rabbin dilediğini seçer; gece ve gündüz Kasas 68–75 3

  1. Kasas 65

    Allah'ın onlara seslenerek, "Peygamberlere ne cevap verdiniz? diyeceği günü hatırla."

  2. Kasas 66

    O gün onlara karşı bütün haberler kapanmıştır. Artık birbirlerine de soramazlar.

  3. Kasas 67

    Ama tövbe edip iman eden ve salih amel işleyen kimsenin kurtuluşa erenlerden olması umulur.

  4. 68

    Rabbin, dilediğini yaratır ve seçer. Onların ise seçim hakkı yoktur. Allah, onların ortak koştuklarından uzaktır ve yücedir.

  5. Kasas 69

    Rabbin, onların sinelerinin gizlediğini de açığa vurduklarını da bilir.

  6. Kasas 70

    O, Allah'tır. O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. Dünyada da ahirette de hamd O'na mahsustur. Hüküm yalnızca O'nundur. Kesinlikle O'na döndürüleceksiniz.

  7. Kasas 71

    De ki: "Ne dersiniz? Allah, üzerinize geceyi kıyamete kadar sürekli kılsaydı, Allah'tan başka hangi ilah size bir aydınlık getirir? Hala duymayacak mısınız?"

Tefsir4

2 eser · ayetin kendisi değil, ona getirilmiş yorum

Tefsîru's-Sa'dî 5

Teysîru'l-Kerîmi'r-Rahmân fî Tefsîri Kelâmi'l-Mennân (Türkçe)

Abdurrahman b. Nâsır es-Sa'dî (v. 1957)

Bu metin 68–70. ayetler için yazılmıştır.

68. Yüce Allah, bütün mahlukatı kendisinin yarattığını, meşîetinin bütün yaratıklar hakkında geçerli olduğunu, özellikle de birtakım kişileri, emirleri, zamanları ve mekânları kendisinin tek başına seçip tercih ettiğini vurgulamaktadır. Hiçbir kimsenin emir verme ve herhangi bir tercihte bulunma yetkisi yoktur. Yüce Allah, müşriklerin O’na ortak koştukları bütün ortaklardan, yardımcılardan, evlattan, eşten ve buna benzer her türlü ortaktan yüce ve münezzehtir.

69-70. O, kalplerde saklı olanları da açığa vurulanları da bilendir. Dünyada da âhirette de hak ma’bud yalnızca O’dur. Sahip olduğu bütün celal ve cemal sıfatları, kullarına ve yaratılmışlara bağışlamış olduğu her türlü ihsan ve lütuflarından dolayı hamd, yalnız O’nadır. Dünyada da âhirette de yegane hükümran O’dur. Bütün yaratıkları hakkında geçerli olan kaderi hükmü ile de bütün şer’i hükümlerin, emir ve yasakların kaynağı olan dini hükümleri ile de dünyada hükmeden tek hakim O’dur. Âhirette de hem kaderî hükmü ile hem de cezaî (amellerin karşılığını veren) hükmü ile hükmedecek olan O’dur. Bundan dolayı: “Siz de yalnız O’na döndürüleceksiniz” buyurmaktadır. Sizin her birinizi, ameli hayır ve şer türünden her ne ise ona göre mükâfatlandıracak ya da cezalandıracak olan O’dur.

el-Muhtasar 6

el-Muhtasar fî Tefsîri'l-Kur'âni'l-Kerîm (Türkçe)

Merkezü Tefsîr li'd-Dirâsâti'l-Kur'âniyye

-Ey Peygamber!- Senin Rabbin yaratmak istediğini yaratır, kendisine itaat etmesi ve elçiliği için dilediğini seçer. Müşriklerin bir seçim hakkı olmadığı için Allah'a karşı bir itirazları da olamaz. Allah -Subhanehu ve Teâlâ- onların kendisiyle beraber ibadet ettikleri ortaklardan münezzeh ve mukaddestir.

Kelimeler

14 kelime · kök bağlantısı bütün geçişlere götürür
  1. وَرَبُّكَ ve rabbuke ve Rabbin kök: ربب
  2. يَخْلُقُ yehluku yaratır kök: خلق
  3. مَا ma ne
  4. يَشَآءُ yeşa'u dilerse kök: شيا
  5. وَيَخْتَارُ ۗ ve yehtaru ve seçer kök: خير
  6. مَا ma
  7. كَانَ kane değildir kök: كون
  8. لَهُمُ lehumu onlara ait
  9. ٱلْخِيَرَةُ ۚ l-hiyeratu seçim kök: خير
  10. سُبْحَـٰنَ subhane münezzehtir kök: سبح
  11. ٱللَّهِ llahi Allah kök: اله
  12. وَتَعَـٰلَىٰ ve teaala ve yücedir kök: علو
  13. عَمَّا amma şeylerden
  14. يُشْرِكُونَ yuşrikune ortak koştukları kök: شرك

Keşif7

Bu ayet neyle ilişkili

İlgili ayetler 8 bağ · gerekçesi yanında yazar

  • Aynı kök: علو (70 geçiş) · Aynı kök: سبح (92 geçiş) · Ortak kavram: Tesbih

    Bir de cinleri Allah'a birtakım ortaklar yaptılar. Oysa onları O yarattı. Bilgisizce Allah'a oğullar ve kızlar da uydurdular. O, onların…

  • Aynı kök: علو (70 geçiş) · Aynı kök: سبح (92 geçiş) · Ortak kavram: Tesbih

    Allah'ı bırakıp, kendilerine ne zarar, ne de fayda verebilecek şeylere tapıyorlar ve "İşte bunlar Allah katında bizim şefaatçılarımızdır" diyorlar.…

  • Aynı kök: علو (70 geçiş) · Aynı kök: سبح (92 geçiş) · Ortak kavram: Tesbih

    Allah'ın emri gelecektir. Artık onun acele gelmesini istemeyin. Allah, onların ortak koştukları şeylerden uzaktır, yücedir.

  • Aynı kök: سبح (92 geçiş) · Ortak kavram: Tesbih · Ortak kavram: Şirk

    (Yahudiler) Allah'ı bırakıp, hahamlarını; (hıristiyanlar ise) rahiplerini ve Meryem oğlu Mesih'i rab edindiler. Oysa, bunlar da ancak, bir olan…

  • Aynı kök: سبح (92 geçiş) · Ortak kavram: Tesbih · Ortak kavram: Şirk

    De ki: "İşte bu benim yolumdur. Ben ve bana uyanlar bilerek Allah'a çağırırız. Allah'ın şanı yücedir. Ben, Allah'a ortak koşanlardan değilim."

  • Aynı kök: سبح (92 geçiş) · Ortak kavram: Tesbih · Ortak kavram: Şirk

    Yoksa, onların Allah'tan başka bir ilahı mı var? Allah, onların ortak koştuklarından uzaktır.

  • Ortak kavram: Şirk · Ortak kavram: Hayır

    Ne Kitab ehlinden inkar edenler ve ne de Allah'a ortak koşanlar, Rabbinizden size bir iyilik gelmesini isterler. Oysa Allah, rahmetini dilediğine…

  • Ortak kavram: Şirk · Ortak kavram: Hayır

    İman etmedikleri sürece Allah'a ortak koşan kadınlarla evlenmeyin. Allah'a ortak koşan kadın hoşunuza gitse de, mü'min bir cariye Allah'a ortak koşan…

Bu ayeti taşıyan yazmalar 8

84 yazma · en eski 5 tanesi

Tamamı: yazma kataloğu

Diğer mealler9

26 meal daha · Diyanet İşleri yukarıda
Karşılaştır — hangi mealler görünsün?

Seçim bu sayfada geçerlidir; başka bir ayete geçince sıfırlanır. Saklamak tarayıcıda betik çalıştırmayı gerektirirdi, okuma ekranında betik çalıştırmıyoruz.

Hiçbir meal işaretlenmedi. Yukarıdaki listeden en az bir meal seçin ya da “yalnızca işaretlediklerimi göster” kutusunu kapatın.

Mehmet Okuyan

Rabbin, (peygamber olarak) dilediğini yaratır ve seçer. Onların (bu konuda) seçim hakkı yoktur. dipnot 1 Allah onların (inkârcıların) ortak koştuklarından yüce ve uzaktır.

Mehmet Okuyan — dipnotlar

  1. metne dön, dipnot 1
    Bu cümlede verilmek istenen mesaj peygamberliğin insan iradesi ve tercihiyle şekillendirilmediğine dikkat çekmektir. Kişiler peygamber olduktan sonra iradelerinin ellerinden alınması vs. söz konusu edilmemektedir.

Mustafa İslamoğlu

Ne ki dilediğini yaratan ve (elçi) seçen yalnızca senin Rabbindir. Zaten (bu konuda) onların seçim hakkı asla olmamıştır: yüceler yücesi Allah'ın aşkın olan zatı, onların şirk koştukları her şeyin ötesindedir.

Muhammed Esed

Ve (gerçek şudur:) dilediğini yaratan ve (insanlar için) en iyi olanı seçen senin Rabbindir. Sınırsız kudret ve yüceliğiyle Allah onların tanrısal nitelikler yakıştırarak ortak koştukları her şeyin, herkesin mutlak olarak üstündedir!

Ahmed Hulusi

Rabbin dilediğini yaratır ve seçer! Onların ihtiyarı (seçim hakkı) yoktur! Allah Subhan'dır! Şirk koştukları şeylerden Ali'dir!

Ali Bulaç

Rabbin, dilediğini yaratır ve seçer; seçim onlara ait değildir. Allah, onların ortak koştuklarından münezzehtir, yücedir.

Ali Özek ve heyeti

Rabbin, dilediğini yaratır ve seçer. Onların seçim hakkı yoktur. Allah, onların ortak koştuklarından münezzehtir ve şânı yücedir.

Ali Rıza Safa

Senin Efendin, dilediğini yaratır ve seçer. Seçmek onlara düşmez. Allah, onların ortaklar koştuklarından ayrıktır ve Yüceler Yücesidir.

Bayraktar Bayraklı

Rabbin, dilediğini yaratır ve seçer. Onlar için seçim hakkı yoktur. Allah onların koştukları ortaklardan uzaktır ve yücedir.

Edip Yüksel

Efendin dilediğini yaratır, dilediğini seçer. Seçim onlara ait değildir. ALLAH onların ortak koştuklarından uzaktır, yücedir.

Edip Yüksel (Eski Baskı)

Rabbin dilediğini yaratır, dilediğini seçer. Seçim onlara ait değildir. ALLAH onların ortak koştuklarından uzaktır, yücedir.

Elmalılı (sadeleştirilmiş)

Rabbin, dilediğini yaratır ve seçer. Seçim hakkı onların değildir. Allah, onların ortak koştuklarından münezzeh ve yücedir!

Elmalılı Hamdi Yazır

Rabbın dilediğini yaratır ve ihtiyar eyler, muhayyerlik onların değil, sübhan o Allah ve çok yüksek onların şirkinden

Erhan Aktaş

Ve Rabb'in, dilediği şeyi yaratır ve onlar için hayırlı olanı seçer. dipnot 1 Seçim onların değildir. Allah, onların ortak koştuklarından münezzehtir ve yüceler yücesidir.

Erhan Aktaş — dipnotlar

  1. metne dön, dipnot 1
    Uygun gördüğünü Resullükle görevlendirir.

Erhan Aktaş (10. Baskı)

Ve Rabb'in, dilediği şeyi yaratır ve onlar için hayırlı olanı seçer. dipnot 1 Seçim onların değildir. Allah, onların ortak koştuklarından münezzehtir ve yüceler yücesidir.

Erhan Aktaş (10. Baskı) — dipnotlar

  1. metne dön, dipnot 1
    Uygun gördüğünü resullükle görevlendirir.

Erhan Aktaş (Eski Baskı)

Ve Rabb'in, dilediği şeyi yaratır ve onlar için hayırlı olanı seçer. dipnot 1 Seçim onların değildir. Allah, onların ortak koştuklarından münezzehtir ve yüceler yücesidir.

Erhan Aktaş (Eski Baskı) — dipnotlar

  1. metne dön, dipnot 1
    Uygun gördüğünü rasullükle görevlendirir.

Gültekin Onan

Rabbin, dilediğini yaratır ve seçer; seçim onlara ait değildir. Tanrı, onların ortak koştuklarından münezzehtir, yücedir.

Hasan Basri Çantay

Rabbin ne dilerse yaratır, (ne dilerse) ihtiyar eder. Onlar için ise (Rablerine karşı böyle) muhayyerlik yokdur. Allah münezzehdir. (Onların) eş tutmakda oldukları (her) şeyden yücedir.

İbni Kesir

Rabbın; dilediğini yaratır ve seçer. Onlar için seçim hakkı yoktur. Onların koştukları ortaklardan Allah münezzehtir ve yücedir.

Mehmet Alagaş

(68-75) Rabbiniz neyi isterse yaratır ve seçer, onların / yaratılanların seçim hakkı yoktur, Allah üstündür ve ortak koştuklarından yücedir. Rabbin göğüslerinde ne sakladıklarını ve neyi açığa çıkardıklarını bilir. Ve O Allah ki ondan başka ilah yoktur. Hamd, ilkinde / evvelde sonrasında / ahirde O ’nadır, hüküm de O’nundur ve ona geri döneceksiniz. Deki, Allah kıyamete kadar geceyi üzerinizde ebedi yapsa Allah dışında kim size ışık verir? Bunda ki görüşünüz nedir? Hâlâ İşitmeyecek misiniz? Deki Allah, kıyamete kadar gündüzü üzerinizde sürekli yapsa, Allah dışında kim size sakinlik için geceyi verir? Bunda ki görüşünüz nedir? Hâlâ görmeyecek misiniz? O’nun rahmeti geceyi ve gündüzü yapmasıdır, Onda sakinlemeniz ve de fazlının peşinden koşmanız içindir, böylelikle belki teşekkür edersiniz. O gün onlara seslenilecek ve denilecek ki nerede hani, iddia ettiğiniz ortaklarım? Her toplumdan bir şahit çıkaracağız ve diyeceğiz ki getirin delilinizi getirin, bilecekler ki muhakkak gerçek, Allah içindir, iftira edip durdukları onlardan saptı.

Rowwad Tercüme Merkezi

Rabbin, dilediğini yaratır ve dilediğini de seçer. Onların ise seçme hakkı yoktur. Allah, onların ortak koştuklarından münezzeh ve yüksektedir/yücedir.

Süleyman Ateş

Rabbin, dilediğini yaratır ve seçer. Seçim, onlara ait değildir. Allah, onların ortak koştukları şeylerden uzaktır, yücedir.

Süleymaniye Vakfı (Eski Baskı)

Senin Rabbin, onların tercih etme hakları olan şeylerden tercih edip seçtiğini yaratır. Allah, onların içine daldıkları şirkten uzak ve yücedir.

Şaban Britch

Rabbin, dilediğini yaratır, (dilediğini de) seçer. Onların seçme hakkı yoktur. Allah, onların ortak koştuklarından münezzeh ve üstündür.

Şaban Piriş

Rabbin, dilediğini yaratıp, seçer. Onların seçme hakkı yoktur. Allah, onların ortak koştuklarından uzak ve yücedir.

Yaşar Nuri Öztürk

Rabbin dilediğini yaratır ve seçer. Seçim onların değil/onların seçme hakkı yok. Allah, onların ortak koştuklarından yücedir, arınmıştır.

İngilizce çeviriler

(27)

Abdel Khalek Himmat

And Allah, your Creator, creates what He will and chooses what He will and whom He will whereas they -the infidels- and people at large cannot impose on Allah their choice in any matter irrespective of its nature and consequently they have no choice. Glory be to Him and extolled are His glorious attributes. He is infinitely beyond all they incorporate with Him.

Abdul Haleem

Your Lord creates what He pleases and chooses those He will- they have no choice- so glory be to God, and may He be exalted above the partners they ascribe to Him!

Abdullah Yusuf Ali

Thy Lord does create and choose as He pleases: no choice have they (in the matter): Glory to Allah! and far is He above the partners they ascribe (to Him)!

Abul A'la Maududi

Your Lord creates what He will and chooses (for His tasks) whomsoever He will. It is not for them to make the choice. dipnot 1 Glory be to Allah. He is exalted far above their associating others in His Divinity.

Abul A'la Maududi — dipnotlar

  1. metne dön, dipnot 1
    This, in fact, is a refutation of shirk. Allah objects to the setting up of countless gods from among His creatures by the mushriks and assigning to them from themselves of attributes and ranks and offices, and says: "We Ourselves bless with whatever attributes, capabilities and powers whomever We like from among the men, angels, jinns and other servants whom We have created, and employ whomever We will for whatever service We will. But, how and where from have the mushriks gotten the authority that they should make whomever they like from among My servants remover of hardships, bestower of treasures and answerer of prayers? That they should make someone the lord of rain, another the giver of jobs and children, still another bestower of health and ill-health? That they should look upon whomever they please as the ruler of a part of My Kingdom and assign to him whichever of My powers they like? Whether it is an angel or a jinn, or a prophet, or saint, or anybody else, he has been created by Us. Whatever excellences he has, have been granted by Us, and whatever service We willed to take from him, We have taken. Therefore, the selection of someone for a particular service does not mean that he should be raised from the position of a servant to godhead and be worshipped instead of God, invoked for help, prayed to for fulfillment of needs, taken as maker or destroyer of destinies and possessor of divine attributes and powers.

Aisha Bewley

Your Lord creates and chooses whatever He wills. The choice is not theirs. Glory be to Allah! He is exalted above anything they associate with Him!

Al-Hilali & Khan

And your Lord creates whatsoever He wills and chooses: no choice have they (in any matter). Glorified be Allâh, and exalted above all that they associate (as partners with Him).

Ali Quli Qarai

Your Lord creates whatever He wishes and chooses. They have no choice. Immaculate is Allah and exalted above [having] any partners they ascribe [to Him].

Amatul Rahman Omar

And your Lord creates what He will, and chooses (for mankind) whatever is best for them. People have no (such power and) choice. Holy is Allâh and far above all that they associate with Him.

Arthur John Arberry

Thy Lord creates whatsoever He will and He chooses; they have not the choice. Glory be to God! High be He exalted above that they associate!

Bijan Moeinian

Your Lord creates whatever He wills and chooses [whoever He desires for a given task to be performed anywhere in the universe. ] The choice takes place at the Lord’s discretion [therefore, if a creature is chosen as an Angel, Prophet, etc., he should not be worshipped as his high rank is given to him by God and not earned by himself.] Glory belongs only to God, the Most High. He is far above needing a partner, as the idol worshipers think.

E. Henry Palmer

For thy Lord creates what He pleases and chooses; they have not the choice! Celebrated be the praise of God! and exalted be He above what they associate with Him!

Edip-Layth

Your Lord creates what He wills, and He selects; it is not for them to select. Glory be to God, He is far above the partners they set up.

George Sale

Thy Lord createth what He pleaseth; and chooseth freely: But they have no free choice. Praise be unto God; and far be He removed from the idols which they associate with Him!

Hamid S. Aziz

But, as for him who repents and believes and does right, it may be that he will be among the successful.

Mahmoud Ghali

And your Lord creates whatever He decides and He chooses. In no way do they have the choice. All Extolment be to Allah, and Supremely Exalted be He above whatever they associate (with Him).

Marmaduke Pickthall

Thy Lord bringeth to pass what He willeth and chooseth. They have never any choice. Glorified be Allah and Exalted above all that they associate (with Him)!

Mohamed Ahmed - Samira

Your Lord creates what He wills and chooses. The good is not for them to choose. Too holy and high is God for what they associate with Him.

Muhammad Asad

AND [thus it is:] thy Sustainer creates whatever He wills; and He chooses [for mankind] whatever is best for them. Limitless is God in His glory, and sublimely exalted above anything to which they may ascribe a share in His divinity!

Mustafa Khattab

Your Lord creates and chooses whatever He wills—the choice is not theirs. Glorified and Exalted is Allah above what they associate ˹with Him˺!

Progressive Muslims

And your Lord creates what He wills, and He selects; it is not for them to select. Glory be to God, He is far above the partners they set up.

Rashad Khalifa

Your Lord is the One who creates whatever He wills, and chooses; no one else does any choosing. Glory be to GOD, the Most Exalted. He is far above needing partners.

Sahih International

And your Lord creates what He wills and chooses; not for them was the choice. Exalted is Allah and high above what they associate with Him.

Sam Gerrans

And thy Lord creates what He wills, and He chooses; not for them is the choice. Glory be to God! And exalted is He above that to which they ascribe a partnership!

Shabbir Ahmed

Your Lord does create and choose according to His Laws. No choice do they have (against the Divine Laws). Glorified is Allah and High above all that they associate with Him. (In the ongoing Evolution in the Universe, species and nations advance according to the Law of Natural Selection).

Syed Vickar Ahamed

And your Lord creates and chooses as He pleases: No choice have they (about it): Glory to Allah! And He is far above the 'partners' they give (to Him)!

Taqi Usmani

Your Lord creates what He wills and chooses. Choice is not theirs. Pure is Allah and far higher than their ascribing of partners to Him.

The Monotheist Group

And your Lord creates what He wills, and He selects; it is not for them to select. Glory be to God, He is far above the partners they set up.

Notlar ve kaynaklar

  1. Kaynaklı bilgi — Kasas suresi, 68. ayet kıraati — Mishary Rashid Alafasy. EveryAyah — ayet ayet kıraat arşivi · Kayıtlar kârîlere aittir; arşiv ücretsiz dağıtım için yayımlanır. İzin proje sahibi tarafından yürütülür (karar 2026-09-06).
    ↩
  2. Bağlam metinleri Diyanet İşleri mealindendir; bu ayetin bütün mealleri aşağıdadır. Birleşik numaralar (Diyanet İşleri bu ayetleri tek metin olarak veriyor) aralık olarak yazılır. ↩
  3. Konu başlıkları platform derlemesidir; bir tefsirden alınmamıştır. ↩
  4. Tefsir ayetin kendisi değil, ona getirilmiş bir YORUMDUR; her eser kendi geleneğinden konuşur ve aralarında fark olabilir. Yukarıdaki 2 eser tek doğru olarak değil, kaynağıyla birlikte verilir (plan §12.9). ↩
  5. QuranEnc.com · sürüm 1.0.0 · anahtar turkish_saadi. Rowwad Tercüme Merkezi gözetiminde Türkçeye çevrildi. Selefî geleneğe ait bir tefsirdir; tek başına değil, kaynak etiketiyle ve başka tefsirlerle birlikte gösterilmelidir (plan §12.9).
    Kaynaklı bilgi — Kasas suresi, 68. ayet tefsiri — Tefsîru's-Sa'dî. QuranEnc — Kral Fahd Kur'an-ı Kerim Basım Kompleksi · quranenc.com — yeniden yayin izinli; degistirilmeden, kaynak ve surum belirtilerek
    ↩
  6. Kur'an bütünlüğünü gözeten kısa/özet tefsir; bir kurul eseridir, tek müellifi yoktur. QUL kaynak 258 üzerinden alındı (indirme oturum açmayı gerektirir).
    Kaynaklı bilgi — Kasas suresi, 68. ayet tefsiri — el-Muhtasar. QUL — Quranic Universal Library (Tarteel) · Yeniden yayın izinli — izin proje sahibi tarafından alındı (2026-09-06)
    ↩
  7. Her bağın gerekçesi yanında yazar. Bunlar yorum değil, ortak kıssa / olay / kök / kavram sayımıdır. Meal parçaları Diyanet İşleri mealindendir. ↩
  8. Görüntüler kullanım kısıtlı olduğu için burada gösterilmez, kaynağa bağlanır. Kaynak: Corpus Coranicum (BBAW), CC BY-SA 4.0. ↩
  9. Mealler arasındaki fark yorum farkıdır; hiçbiri tek doğru olarak sunulmaz. ↩