Fetih suresi

Fetih suresi, 24. ayet

Fetih suresi, 24. ayet. وَهُوَ ٱلَّذِى كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُم بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنۢ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ وَكَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا

vehüve-lleẕî keffe eydiyehüm `anküm veeydiyeküm `anhüm bibaṭni mekkete mim ba`di en ażferaküm `aleyhim. vekâne-llâhü bimâ ta`melûne beṣîrâ.

Diyanet İşleri

O, Mekke'nin göbeğinde, sizi onlara karşı üstün kıldıktan sonra, onların ellerini sizden, sizin ellerinizi onlardan çekendir. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görmektedir.

26 meali daha karşılaştır →

Mishary Rashid Alafasy murattal — ölçülü tempo 1

Sureyi kesintisiz dinle, okunan kelime işaretlensin

Okuma günlüğüne ekle

Bağlam2

Fetih 21–27 · surenin 24. ayeti / 29

Konu Allah'ın değişmeyen kanunu ve Mekke'de olanlar Fetih 22–26 3

  1. Fetih 21

    Henüz elde edemediğiniz, fakat Allah'ın, ilmiyle kuşattığı başka (kazançlar) da vardır. Allah, her şeye hakkıyla gücü yetendir.

  2. Fetih 22

    İnkar edenler sizinle savaşsalardı, arkalarını dönüp kaçarlar, sonra da ne bir dost, ne de bir yardımcı bulabilirlerdi.

  3. Fetih 23

    Allah'ın öteden beri işleyip duran kanunu (budur). Allah'ın kanununda asla bir değişiklik bulamazsın.

  4. 24

    O, Mekke'nin göbeğinde, sizi onlara karşı üstün kıldıktan sonra, onların ellerini sizden, sizin ellerinizi onlardan çekendir. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görmektedir.

  5. Fetih 25

    Onlar, inkar edenler ve sizi Mescid-i Haram'ı ziyaretten ve (ibadet amacıyla) bekletilen kurbanlıkları yerlerine ulaşmaktan alıkoyanlardır. Eğer, oradaki henüz tanımadığınız inanmış erkeklerle, inanmış kadınları bilmeyerek ezmeniz ve böylece size bir eziyet gelecek olmasaydı, (Allah, Mekke'ye girmenize izin verirdi). Allah, dilediğini rahmetine koymak için böyle yapmıştır. Eğer, inananlarla inkarcılar birbirinden ayrılmış olsalardı, onlardan inkar edenleri elem dolu bir azaba uğratırdık.

  6. Fetih 26

    Hani inkar edenler kalplerine taassubu, cahiliye taassubunu yerleştirmişlerdi. Allah ise, Peygamberine ve inananlara huzur ve güvenini indirmiş ve onların takva (Allah'a karşı gelmekten sakınma) sözünü tutmalarını sağlamıştı. Zaten onlar buna layık ve ehil idiler. Allah, her şeyi hakkıyla bilmektedir.

  7. Fetih 27

    Andolsun, Allah, Peygamberinin rüyasını doğru çıkardı. Allah dilerse, siz güven içinde başlarınızı kazıtmış veya saçlarınızı kısaltmış olarak, korkmadan Mescid-i Haram'a gireceksiniz. Allah, sizin bilmediğinizi bildi ve size bundan başka yakın bir fetih daha verdi.

Tefsir4

2 eser · ayetin kendisi değil, ona getirilmiş yorum

Tefsîru's-Sa'dî 5

Teysîru'l-Kerîmi'r-Rahmân fî Tefsîri Kelâmi'l-Mennân (Türkçe)

Abdurrahman b. Nâsır es-Sa'dî (v. 1957)

24. Yüce Allah, mümin kullarını kâfirlerin şerlerinden ve onlarla savaşmaktan yana esenliğe kavuşturduğunu belirterek lütuf ve nimetini hatırlatmak üzere şöyle buyurmaktadır:

“Sizi onlara karşı muzaffer kıldıktan sonra” onlara güç yetirdiğiniz ve onlar herhangi bir akit ve antlaşma söz konusu olmaksızın elinize esir düştükten sonra “Mekke’nin içinde onların” Mekkelilerin “ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çeken O’dur.”

Burada sözü edilenler yaklaşık seksen kişi idiler. Müslümanların arka tarafından dolaşarak onlara ani bir baskın yapmak istemişlerdi. Ancak müslümanların tedbirli olduklarını görmüşlerdi. Müslümanlar onları yakaladıktan sonra onları serbest bıraktılar. Onları öldürmemeleri, Allah’ın mü’minlere olan rahmetinin bir tecellisi idi.

“Allah yaptıklarınızı çok iyi görendir.” Herkese amelinin karşılığını verir. Ey mü’minler, O en güzel şekilde sizin işlerinizi çekip çevirir.

el-Muhtasar 6

el-Muhtasar fî Tefsîri'l-Kur'âni'l-Kerîm (Türkçe)

Merkezü Tefsîr li'd-Dirâsâti'l-Kur'âniyye

Seksen kişi olarak sizlere kötülük isabet ettirmek isteğiyle geldiklerinde, müşriklerin ellerini sizin üzerinizden çeken ve sizin ellerinizi de sizleri, onları esir almaya muktedir kıldığı halde kendilerini serbest bırakarak öldürmek ve onlara eziyet etmekten el çektiren O'dur. Allah, sizin yaptıklarınızı hakkıyla görendir. Yaptıklarınızdan hiçbir şey O'na gizli kalmaz.

Kelimeler

19 kelime · kök bağlantısı bütün geçişlere götürür
  1. وَهُوَ ve huve ve O'dur
  2. ٱلَّذِى llezi
  3. كَفَّ keffe çeken kök: كفف
  4. أَيْدِيَهُمْ eydiyehum onların ellerini kök: يدي
  5. عَنكُمْ ankum sizden
  6. وَأَيْدِيَكُمْ ve eydiyekum ve sizin ellerinizi kök: يدي
  7. عَنْهُم anhum onlardan
  8. بِبَطْنِ bibetni göbeğinde kök: بطن
  9. مَكَّةَ mekkete Mekke'nin
  10. مِنۢ min
  11. بَعْدِ bea'di sonra kök: بعد
  12. أَنْ en
  13. أَظْفَرَكُمْ ezferakum sizi galip getirdikten kök: ظفر
  14. عَلَيْهِمْ ۚ aleyhim onlara
  15. وَكَانَ ve kane ve kök: كون
  16. ٱللَّهُ llahu Allah kök: اله
  17. بِمَا bima
  18. تَعْمَلُونَ tea'melune yaptıklarınızı kök: عمل
  19. بَصِيرًا besiran görmektedir kök: بصر

Keşif7

Bu ayet neyle ilişkili

İlgili ayetler 8 bağ · gerekçesi yanında yazar

  • Aynı olay: Hudeybiye Antlaşması · Aynı kıssa: Hudeybiye ve Rıdvân Biatı · Aynı kök: كفف (15 geçiş)

    Allah, size, elde edeceğiniz birçok ganimetler vaad etmiştir. Şimdilik bunu size hemen vermiş ve insanların ellerini sizden çekmiştir. (Allah, böyle…

  • Aynı olay: Hudeybiye Antlaşması · Aynı kıssa: Hudeybiye ve Rıdvân Biatı · Aynı kök: يدي (120 geçiş)

    Sana biat edenler ancak Allah'a biat etmiş olurlar. Allah'ın eli onların ellerinin üzerindedir. Verdiği sözden dönen kendi aleyhine dönmüş olur.…

  • Aynı olay: Hudeybiye Antlaşması · Aynı kıssa: Hudeybiye ve Rıdvân Biatı

    Şüphesiz biz sana apaçık bir fetih verdik.

  • Aynı kök: ظفر (2 geçiş)

    Yahudilere tırnaklı hayvanların hepsini haram kıldık. Sığır ve koyunların ise, sırtlarında veya bağırsaklarında bulunanlar, ya da kemiklerine…

  • Aynı kök: كفف (15 geçiş) · Aynı kök: يدي (120 geçiş)

    Daha önce kendilerine, "(savaşmaktan) ellerinizi çekin, namazı kılın, zekatı verin" denilenleri görmedin mi? Üzerlerine savaş yazılınca, hemen…

  • Aynı kök: كفف (15 geçiş) · Aynı kök: يدي (120 geçiş)

    Diğer birtakım kimselerin de hem sizden emin olmak, hem de kavimlerinden emin olmak istediklerini göreceksin. Bunlar küfre her döndürüldüklerinde ona…

  • Aynı kök: كفف (15 geçiş) · Aynı kök: يدي (120 geçiş)

    Ey iman edenler! Allah'ın size olan nimetini hatırlayın. Hani bir topluluk size el uzatmaya (tecavüze) kalkışmıştı da, Allah (buna engel olmuş)…

  • Aynı kıssa: Hudeybiye ve Rıdvân Biatı

    O, inananların imanlarını kat kat artırmaları için kalplerine huzur ve güven indirendir. Göklerin ve yerin orduları Allah'ındır. Allah, hakkıyla…

Bu ayeti taşıyan yazmalar 8

71 yazma · en eski 5 tanesi

Tamamı: yazma kataloğu

Diğer mealler9

26 meal daha · Diyanet İşleri yukarıda
Karşılaştır — hangi mealler görünsün?

Seçim bu sayfada geçerlidir; başka bir ayete geçince sıfırlanır. Saklamak tarayıcıda betik çalıştırmayı gerektirirdi, okuma ekranında betik çalıştırmıyoruz.

Hiçbir meal işaretlenmedi. Yukarıdaki listeden en az bir meal seçin ya da “yalnızca işaretlediklerimi göster” kutusunu kapatın.

Mehmet Okuyan

Sizi onlara üstün (galip) kıldıktan sonra, Mekke vadisinde onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çeken O'dur. Allah yaptıklarınızı görendir.

Mustafa İslamoğlu

Sizi onlara galip getirdikten sonra, Mekke vadisinde onların ellerini sizden ve sizin ellerinizi de onlardan çeken O'dur: ve zaten Allah yaptığınız her şeyi görmektedir.

Muhammed Esed

Sizi onlara muzaffer kıldıktan sonra Mekke vadisinde onların ellerini sizin üzerinizden, sizin ellerinizi de onların üzerinden çeken O'dur; ve Allah yapmış olduğunuz her şeyi görmektedir.

Ahmed Hulusi

Sizi onlara muzaffer kıldıktan sonra Mekke'nin göbeğinde, onların ellerini sizden, sizin ellerinizi onlardan uzak tutan "HU"dur! Allah yaptıklarınızı (yaratanı olarak) Basıyr'dir.

Ali Bulaç

Onlara karşı size zafer verdikten sonra, Mekke'nin göbeğinde ellerini sizden ve sizin de ellerinizi onlardan çeken O'dur. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.

Ali Özek ve heyeti

O sizi onlara karşı muzaffer kıldıktan sonra, Mekke'nin içinde onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çekendir. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.

Ali Rıza Safa

Oysa O, onlara karşı sizi üstün getirdikten sonra, Mekke Vadisi'nde, onların elini sizin üzerinizden ve sizin elinizi onların üzerinden çekti. Çünkü Allah, yaptıklarınızı Görendir.

Bayraktar Bayraklı

Sizi onlara muzaffer kıldıktan sonra Mekke vadisinde onların ellerini sizin üzerinizden, sizin ellerinizi de onlardan çeken O'dur. Allah yapmış olduğunuz her şeyi görmektedir.

Edip Yüksel

Sizi onlara karşı üstün getirdikten sonra Mekke'nin göbeğinde onların ellerini yakanızdan sizin de ellerinizi onların yakasından çeken O'dur. ALLAH yaptıklarınızı görendir.

Edip Yüksel (Eski Baskı)

Sizi onlara karşı üstün getirdikten sonra Mekke'nin göbeğinde onların ellerini yakanızdan sizin de ellerinizi onların yakasından çeken odur. ALLAH yaptıklarınızı görendir.

Elmalılı (sadeleştirilmiş)

O, Mekke deresinde, onlara karşı size zafer vermişken onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çekendi. Allah, yaptıklarınızı görendir.

Elmalılı Hamdi Yazır

Ve O'dur ki onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çekti. Mekke deresinde onlara karşı size zafer vermişken, hem Allah, her ne yaparsanız basir bulunuyor.

Erhan Aktaş

Sizi, Mekke'nin merkezinde onlara galip kıldıktan sonra, onların ellerini sizden ve sizin ellerinizi de onlardan çeken O'dur. dipnot 1 Allah, yaptıklarınızı görendir.

Erhan Aktaş — dipnotlar

  1. metne dön, dipnot 1
    Aranızda barışı sağlayan Allah'tır.

Erhan Aktaş (10. Baskı)

Sizi, Mekke'nin merkezinde onlara galip kıldıktan sonra, onların ellerini sizden ve sizin ellerinizi de onlardan çeken O'dur dipnot 1 . Allah, yaptıklarınızı görendir.

Erhan Aktaş (10. Baskı) — dipnotlar

  1. metne dön, dipnot 1
    Aranızda barışı sağlayan Allah'tır.

Erhan Aktaş (Eski Baskı)

Sizi, Mekke'nin merkezinde onlara galip kıldıktan sonra, onların ellerini sizden ve sizin ellerinizi de onlardan çeken O'dur dipnot 1 . Allah, yaptıklarınızı görendir.

Erhan Aktaş (Eski Baskı) — dipnotlar

  1. metne dön, dipnot 1
    Aranızda barışı sağlayan Allah'tır.

Gültekin Onan

Onlara karşı size zafer verdikten sonra, Mekke'nin göbeğinde ellerini sizden ve sizin de ellerinizi onlardan çeken O'dur. Tanrı, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.

Hasan Basri Çantay

O, sizi Mekkenin karnında onlara karşı muzaffer kıldıkdan sonra onların ellerini sizden, sizin ellerinizi onlardan çekendi. Allah ne yaparsanız hakkıyle görücüdür.

İbni Kesir

Mekke'nin göbeğinde sizi onlara muzaffer kıldıktan sonra, onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çeken O'dur. Allah; yaptıklarınızı görmekte olandır.

Mehmet Alagaş

(24-25) O ki, sizi galip getirdikten sonra Mekke’nin göbeğinde onların ellerini sizden çekip aldı, sizin ellerinizi de onlardan çekip aldı, Allah yaptıklarınızı görendir. Ki onlar kafirdiler ve sizi mescidi haramdan alıkoyuyorlardı (mescidi harama giremiyordunuz) kurbanlıkları yerine ulaşmaması için beklettiler, şayet sizin bilmediğiniz mümin adamlar ve mümin kadınlara ilim dışı bir şekilde eğer eziyet etmiş olsaydınız size keder isabet ederdi, bu, Allah’ın istediğini rahmetine alabilmesi içindir, eğer ayrışabilselerdi, onlardan kafir olanları elbette acıtıcı bir azapla azap ederdik.

Rowwad Tercüme Merkezi

Sizi onlara karşı zafere ulaştırdıktan sonra, Mekke’nin içinde (Hudeybiye'de) onların ellerini sizden, sizin elinizi de onlardan çeken O’dur. Allah, bütün işlediğiniz amelleri hakkıyla görendir.

Süleyman Ateş

Mekke'nin göbeğinde, sizi onlara galip getirdikten sonra onların ellerini sizden, sizin ellerinizi onlardan çeken O'dur. Allah, yaptıklarınızı görmektedir.

Süleymaniye Vakfı

Mekke'nin yanı başında sizi onlara üstün kıldıktan sonra onların elini sizden, sizin elinizi de onlardan çektiren odur dipnot 1 . Allah ne yaptığınızı daima görendir.

Süleymaniye Vakfı — dipnotlar

  1. metne dön, dipnot 1
    Hudeybiye'de müslümanların galip geleceği bir savaş ortamı doğmuşken Allah, savaşa izin vermedi.

Süleymaniye Vakfı (Eski Baskı)

Mekke'nin yanı başında size zaferi gösterdikten sonra onların elini sizden, sizin elinizi de onlardan çekti. Allah ne yaptığınızı görüyordu.

Şaban Britch

Sizi onlara karşı zafere ulaştırdıktan sonra, Mekke’nin içinde (Hudeybiye'de) onların ellerini sizden, sizin elinizi de onlardan çeken O’dur. Allah, bütün işlediğiniz amelleri görendir.

Şaban Piriş

Sizi onlara karşı zafere ulaştırdıktan sonra, Mekke'nin göbeğinde, onların ellerini sizden, sizin elinizi de onlardan çeken O'dur. Allah, yaptıklarınızı görmektedir.

Yaşar Nuri Öztürk

O odur ki, sizi onlarla galip getirdikten sonra Mekke'nin göbeğinde onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan uzak tuttu. Allah, yapmakta olduklarınızı iyice görmektedir.

İngilizce çeviriler

(27)

Abdel Khalek Himmat

It was He who held back the hands of your enemy as well as your hands from a hostile course of action against each other (at Hodaibyiah) in the precincts of Macca, after He had helped you win the victory over them. Allah has always had sight of what you do.

Abdul Haleem

In the valley of Mecca it was He who held their hands back from you and your hands back from them after He gave you the advantage over them––God sees all that you do.

Abdullah Yusuf Ali

And it is He Who has restrained their hands from you and your hands from them in the midst of Makka, after that He gave you the victory over them. And Allah sees well all that ye do.

Abul A'la Maududi

He it is Who restrained their hands from you, and your hands from them in the valley of Makkah, even though He had made you victorious against them. Allah was watching all that you did.

Aisha Bewley

It is He who held their hands back from you, and your hands from them in the valley of Makka, after giving you the upper hand over them. Allah sees what you do.

Al-Hilali & Khan

And He it is Who has withheld their hands from you and your hands from them in the midst of Makkah, after He had made you victors over them. And Allâh is Ever the All-Seer of what you do.

Ali Quli Qarai

It is He who withheld their hands from you, and your hands from them, in the valley of Makkah, after He had given you victory over them, and Allah sees best what you do.

Amatul Rahman Omar

It is He Who restrained their hands from you and your hands from them in the Valley of Makkah (on the occasion of the Treaty of Hudaibiyah) after He had given you victory over them. Allâh observes all that you do.

Arthur John Arberry

It is He who restrained their hands from you, and your hands from them, in the hollow of Mecca, after that He made you victors over them. God sees the things you do.

Bijan Moeinian

It is God Who prevented the fight in the valley of Mecca [in Hudaibiyah for a divine reason] after He had given the victory [which was considered as a humiliating defeat by most Muslims] and God was observing your behavior [the agony of what you were considering it as a defeat].

E. Henry Palmer

He it was who restrained their hands from you, and your hands from them in the mid-valley of Mecca after He had given you the victory over them; for God on what ye do doth look!

Edip-Layth

He is the One who withheld their hands against you, and your hands against them in the interior of Mecca, after He had made you victorious over them. God is Seer of what you do.

George Sale

It was He who restrained their hands from you, and your hands from them, in the valley of Mecca; after that He had given you the victory over them: And God saw that which ye did.

Hamid S. Aziz

And He it is Who held back their hands from you and your hands from them in the valley of Mecca after He had given you victory over them; and Allah is Seeing what you do.

Mahmoud Ghali

And He is (The One) Who restrained their hands from you, and your hands from them, in the hollow (Literally: the belly, i. e., the midst of makkah) of Makkah, even after He had made you to win over them; and Allah has been Ever-Beholding whatever you do.

Marmaduke Pickthall

And He it is Who hath withheld men's hands from you, and hath withheld your hands from them, in the valley of Mecca, after He had made you victors over them. Allah is Seer of what ye do.

Mohamed Ahmed - Samira

It was He who restrained their hands from you in the heart of Makkah, and your hands from them, after He had given you victory over them, as God sees all that you do.

Muhammad Asad

And He it is who, in the valley of Mecca, stayed their hands from you, and your hands from them, after He had enabled you to vanquish them; and God saw indeed what you were doing.

Mustafa Khattab

He is the One Who held back their hands from you and your hands from them in the valley of ˹Ḥudaibiyah, near˺ Mecca, after giving you the upper hand over ˹a group of˺ them.[1] And Allah is All-Seeing of what you do.

Progressive Muslims

And He is the One who withheld their hands against you, and your hands against them in the interior of Mecca, after He had made you victorious over them. God is Seer of what you do.

Rashad Khalifa

He is the One who withheld their hands of aggression against you, and withheld your hands of aggression against them in the valley of Mecca, after He had granted you victory over them. GOD is Seer of everything you do.

Sahih International

And it is He who withheld their hands from you and your hands from them within [the area of] Makkah after He caused you to overcome them. And ever is Allah of what you do, Seeing.

Sam Gerrans

And He it is that restrained their hands from you, and your hands from them, in a belly of destruction after He made you victorious over them; and God is, of what you do, seeing.

Shabbir Ahmed

And He it is Who has withheld their hands against you, and your hands against them in the Valley of Makkah after He has given you victory over them. And Allah was indeed Watcher over all your actions.

Syed Vickar Ahamed

And it is He Who has blocked their hands from you and your hands from them in the middle of Makkah, after that He gave you the Victory over them. And Allah sees well all that you do.

Taqi Usmani

And He is the One who restrained their hands from you and your hands from them in the valley of Makkah after He had let you prevail over them, and Allah is watchful over what you do.

The Monotheist Group

And He is the One who withheld their hands against you, and your hands against them in the interior of Mecca, after He had made you victorious over them. God is Seer of what you do.

Notlar ve kaynaklar

  1. Kaynaklı bilgi — Fetih suresi, 24. ayet kıraati — Mishary Rashid Alafasy. EveryAyah — ayet ayet kıraat arşivi · Kayıtlar kârîlere aittir; arşiv ücretsiz dağıtım için yayımlanır. İzin proje sahibi tarafından yürütülür (karar 2026-09-06).
    ↩
  2. Bağlam metinleri Diyanet İşleri mealindendir; bu ayetin bütün mealleri aşağıdadır. Birleşik numaralar (Diyanet İşleri bu ayetleri tek metin olarak veriyor) aralık olarak yazılır. ↩
  3. Konu başlıkları platform derlemesidir; bir tefsirden alınmamıştır. ↩
  4. Tefsir ayetin kendisi değil, ona getirilmiş bir YORUMDUR; her eser kendi geleneğinden konuşur ve aralarında fark olabilir. Yukarıdaki 2 eser tek doğru olarak değil, kaynağıyla birlikte verilir (plan §12.9). ↩
  5. QuranEnc.com · sürüm 1.0.0 · anahtar turkish_saadi. Rowwad Tercüme Merkezi gözetiminde Türkçeye çevrildi. Selefî geleneğe ait bir tefsirdir; tek başına değil, kaynak etiketiyle ve başka tefsirlerle birlikte gösterilmelidir (plan §12.9).
    Kaynaklı bilgi — Fetih suresi, 24. ayet tefsiri — Tefsîru's-Sa'dî. QuranEnc — Kral Fahd Kur'an-ı Kerim Basım Kompleksi · quranenc.com — yeniden yayin izinli; degistirilmeden, kaynak ve surum belirtilerek
    ↩
  6. Kur'an bütünlüğünü gözeten kısa/özet tefsir; bir kurul eseridir, tek müellifi yoktur. QUL kaynak 258 üzerinden alındı (indirme oturum açmayı gerektirir).
    Kaynaklı bilgi — Fetih suresi, 24. ayet tefsiri — el-Muhtasar. QUL — Quranic Universal Library (Tarteel) · Yeniden yayın izinli — izin proje sahibi tarafından alındı (2026-09-06)
    ↩
  7. Her bağın gerekçesi yanında yazar. Bunlar yorum değil, ortak kıssa / olay / kök / kavram sayımıdır. Meal parçaları Diyanet İşleri mealindendir. ↩
  8. Görüntüler kullanım kısıtlı olduğu için burada gösterilmez, kaynağa bağlanır. Kaynak: Corpus Coranicum (BBAW), CC BY-SA 4.0. ↩
  9. Mealler arasındaki fark yorum farkıdır; hiçbiri tek doğru olarak sunulmaz. ↩